Şu anda Türkiye’de yaklaşık 100 alışveriş merkezi (AVM) bulunuyor. Bu rakam ABD (40 bin) ve AB’nin çok çok altında ama Türkiye’de ilk AVM’nin 1988’de açıldığı düşünülürse sektörün kısa zamanda ne büyük bir ilerleme kaydettiği görülüyor. AVM’lere 2006’da da hızla yenileri eklenecek. Levent’te Kanyon, İstinye’de İstinye Park, Ümraniye’de Meydan, Merter’de Carrefour City Park konsept ve mimarileriyle ilgi çekiyor. Beylikdüzü’nde de hızlı bir gelişme yaşanacak. Kayseri, Eskişehir, Denizli ve Malatya’da da ilginç projeler var.

Alışveriş merkezi danışmanı Avi Alkaş: ‘Tüm bu gelişmeler elbette ekonomiye artan istihdam olarak geri dönecek’ diyor. ‘Ortalama 30 bin metrekare kiralanabilir bir alana sahip bir alışveriş merkezi, mağaza, taşeron ve genel yönetim çalışanları dahil yaklaşık 2 bin kişiye istihdam sağlıyor. Temizlik, güvenlik, lojistik gibi hizmetleri taşeron kuruluşlara vererek ek istihdam kaynağı da yaratıyor.’
Şu anda yönetimi ve mağaza çalışanları ile 150 bin civarında olan alışveriş merkezi çalışanlarının sayısının bu yıl yüzde 20 artması bekleniyor.
Sanılanın aksine bir AVM çok kalabalık ekipler tarafından yönetilmiyor. Yönetim kadrolarında ortalama 20 kişi çalışıyor. Ama herşeyi kendi bünyesinde halleden ve herhangi bir AVM yönetim şirketi tarafından yönetilmeyen bir AVM’de yönetim kadrosu daha kalabalık olabiliyor.
Alışveriş merkezlerine danışmanlık hizmeti veren Soysal Danışmanlık’ın sahibi Suat Soysal, yönetim kadrosunu şöyle özetliyor: ‘AVM’nin başındaki kilit kişi genel müdür veya merkez müdürüdür. Diğer yöneticiler de Müşteri İlişkileri (yani kiracı mağazalarla ilişkiler) Müdürü, Teknik Müdür, Pazarlama Müdürü, Mali ve İdari İşler Müdürü’dür.’
Güvenlik-temizlik hizmetleri tamamen dışarıdan alınıyor ama yönetim kadrosunda bu işten sorumlu bir görevli bulunuyor. Suat Soysal personelin eğitimine dikkat çekiyor: ‘Güvenlik ve temizlik şirketlerinden alınan personel, AVM’ler tarafından da belli bir eğitimden geçmeli. Çünkü AVM’de çalışmanın bir adabı var. Bir güvenlik personelinin çantayı aç demesi başka, hoşgeldiniz çantanızı açar mısınız demesi başka. İyi hizmet için AVM’ler de kendi bünyelerinde eğitimler düzenlenmeli.’

PROFİLO ALIŞVERİŞ MERKEZİ
Profilo’nun genel müdürlüğünü kurulduğu günden beri 8 yıldır Nuri Aka yürütüyor. Profilo yönetim ekibi 40 kişi. 10 kişiden oluşan satın alma, finans ve muhasebe personeli ise Profilo Grubu’nun ortak personeli. 207 mağazada 1200 kişi çalışıyor. Türkiye’nin ilk ISO 9002 kalite belgeli alışveriş merkezi olan Profilo, reklam, yönetim, eğitim, teknik hizmetler, mağaza kiralama hizmetleri gibi alanlarda toplam 6 şirketten danışmanlık hizmeti alıyor. Güvenlik ve temizlik de taşeronlar tarafından sağlanıyor.
Nuri Aka, sektörün 1995’ten sonra bir ivme kazandığını söylüyor: ‘Yanılmıyorsam 2000’lere geldiğimizde Türkiye’de 20 civarında AVM vardı. 2005’e kadar bu rakam 100’e çıktı. 2007’ye kadar da yüzde 50 artacak. Bunda Türkiye’de ekonomonin iyi gitmesinin ve AB ile olan ilişkilerin büyük payı var.’ Sektörün 2008’e kadar son 15 yıldaki büyümenin toplam boyutunun yüzde 50’si kadar daha büyüyeceğini vurguluyor: ‘Bu büyüme istihdama da yansıyacak ve istihdam 2006’da yüzde 20-25 oranında artacak.’

MDC-Turkmall 15 bin kişiye istihdam sağlayacak
Hollanda merkezli AM Amstelland MDC ile Turkmall’un ortak kuruluşu MDCTurkmall, 2004 Eylül ayında kuruldu. Bir projeyi arazi aşamasında ele alıp yönetim danışmanlığına kadar pekçok hizmet veren MDC Turkmall’da 66 kişi çalışıyor. İlk projesi Forum Bornova’yı Eylül 2006’da açacak olan MDC Turkmall, yine 2006 içinde İstanbul, Trabzon, Mersin, Denizli ve Antalya ’da yeni alışveriş ve eğlence merkezlerinin temelini atacak. 2007 yılında Forum Ankara, Mersin ve Trabzon projeleri hayata geçecek. MDC Turkmall bu yeni yatırımlarında mağazalara hizmet verecek yan sektörlerle birlikte yaklaşık 15 bin kişiye istihdam sağlayacak.
MDC Turkmall Genel Müdürü Levent Eyüboğlu, ‘Alışveriş merkezlerinin sayısı arttıkça, yetişmiş yönetici ve uzman personele de ihtiyaç artıyor. Uluslararası gayrimenkul ve alışveriş merkezi yönetim şirketleri, yöneticilerini yurt dışına gönderiyor. Oradaki AVM’lerde işletme anlayışını, her türlü sistemi, görev dağılımını öğreniyorlar. Yapılan işlerden örnekler anlatılıyor, bilgiler paylaşılıyor, bu önemli bir eğitim oluyor’ diyor.
Birden fazla alışveriş merkezi yöneten şirketler dışında, pek çok alışveriş merkezinin insan kaynakları departmanı bulunmadığına işaret ediyor Eyüboğlu: ‘Genellikle, İK yönetimi AVM müdürleri tarafından yürütülüyor. Profesyonel İK şirketleri, alışveriş merkezi ve perakende sektörü yönetim kadrolarının kurulmasında gelecekte daha önemli rol oynayacaklar. Şirket çalışanlarının eğitiminin bir yönetim politikası olarak benimsenmesi büyük önem taşıyor.’

METROCITY ALIŞVERİŞ MERKEZİ
ECE, Hamburg merkezli bir Alman firması. 80’in üstünde AVM’nin yönetimini yapıyor. ECE Türkiye Proje Yönetimi AŞ ise Ekim 2000’de kuruldu. Beylikdüzü, Ankara, Antalya Migros Alışveriş Merkezleri, Bakırköy Town Center, MetroCity Levent ve CarrefourSA Maltepe Park AVM gibi yerleri yönetiyor.
MetroCity’nin Genel Müdürü Semet Yolaç. 16 kişilik bir yönetim kadrosu var. Toplam 160 kişilik temizlik (Servis Grup) ve güvenlik (Tepe Güvenlik) kadrosu bulunuyor. Pazarlama, kiracı ilişkileri ve halkla ilişkileri 2 asistanıyla birlikte kendisinin yürüttüğünü söylüyor Yolaç.
Yolaç ‘Mağazalar kendi personellerini eğitiyor. Biz de onlara destek oluyoruz’ diyor. ‘Örneğin şu anda kredi kartlarının çipli sisteme geçmesi konusunda BKM (Bankalararası Kredi Kartı Merkezi) ile ortak bir çalışma yürütüyoruz.’
MetroCity’nin ufak bir şehir olduğunu hatırlatan Yolaç ‘İşlerin yürümesi için herkesin ortak bir takım kurallara uyması gerekiyor’ diyor. ‘Her ay bir bilgilendirme notu çıkarız. Tüm mağazalara aylık bültenler yollarız’ diyor.
Bir AVM yöneticisinin insan ilişkilerinde kuvvetli olması gerektiğini söylüyor: ‘Bu iş çok keyifli ama zor. Çoğu zaman çalışanların arasında kalırsınız. Herkesin mutlu olacağı bir yer yaratmanız gerekiyor.’

TEPE NAUTİLUS
Yönetim kadrosu 22 kişi. En tepedeki İşletme Müdürü’ne bağlı reklam hakla ilişkiler, pazarlama ve kiracı ilişkileri, operasyon (temizlik güvenlik) ve teknik departmanlardan oluşan 4 ana müdürlük bulunuyor. Teknik Müdürlüğe bağlı teknisyen sayısı 10. Bunun dışında bütün elektronik ve mekanik sistemleri için dışarıdan bakım anlaşmaları var. Güvenlik hizmetini grup bünyesinde Tepe Savunma Şirketi’nden temin eden Tepe Nautilus’un 95 kişilik bir güvenlik kadrosu var. Temizlik servisi 56 kişilik bir kadroyla Temizlik Servis Grup tarafından yürütülüyor. Reklam ve tanıtım departmanı 4 kişi. Mağazalarda çalışanların sayısı ise 1500-2000 arasında değişiyor.
AVM yönetiminde çalışan kişiler herşeyden önce insan ilişkilerinde çok iyi olmalı diyor Müdür Nihat Sandıkçıoğlu: ‘Hizmet sektöründeyiz, bu herkesin yapabileceği bir iş değil. İşin içinde insan var. Hizmet sektöründe sunduğumuz ortamlar çok kolay tüketilebiliyor.’

Yöneticilere özel seminer
Deneyimli yönetici açığını ortadan kaldırmak için Alışveriş Merkezi ve Perakendeciler Derneği (AMPD), Uluslararası Alışveriş Merkezleri Derneği (ICSC) işbirliğiyle ‘Uluslararası Mesleki Gelişim Okulu’ adlı bir seminer düzenliyor. AVM yöneticileri ve yönetici adaylarını hedef alan seminer 20-24 Şubat arasında Plaza Otel’de yapılacak. Seminere profesyonel bakış açısını yenilemek, global dünyanın trendlerine uygun olarak şekillendirmek, alışveriş merkezi yöneticiliği ve pazarlama konularında dünyada son konuşulanları öğrenmek isteyen pekçok yönetici ve yönetici adayı katılacak.

Perakende okulu açıldı
Sektörün en büyük gücü ve aynı zamanda en büyük sorunu olan ‘insan’ konusunda, eğitim verecek Perakende Okulu 17 Ekim’de Soysal Danışmanlık tarafından açıldı. Perakende kuruluşları okulda eğitim gören elemanları için bir ücret ödüyor ve eğitim maliyetini en aza indirmek için sponsorluklarla kaynak oluşturuyorlar. Okuldan alınan sertifikalar, hem işveren hem çalışanlar için önemli bir kriter olacak. Okul, satış elemanlığı mesleğinin gençler arasında itibarının yükselmesini amaçlıyor. Soysal Danışmanlık’ın eğitmenlerinin yanı sıra, akademisyenler ve uzmanlar da ders verecek.

CAPİTOL
Mağaza çalışanlarına bile eğitim veriyor
13 yıl önce kurulan Capitol’ün yönetim kadrosunda 114 kişi var. Bu sayının içinde Capitol’ün kendisinin işlettiği Capitol Spectrum 14 Sinemaları da bulunuyor. Capitol Genel Müdürü Kazım Çizmeci, yıl boyunca mağaza çalışanları ve yöneticiler için eğitim seminerleri verdiklerini söylüyor. Hatta bir ‘Capitol Akademi’ kurmuşlar. Soysal Danışmalık’ın işbirliğiyle yılın 365 günü iyi hizmet, dik durma, makyaj, saç gibi ayrıntılara kadar inebilen bir eğitim veriliyor. Geçen yıl bu eğitimlerden sonra en iyi hizmet veren yer yarışması yapıldı. Mağazalarda Tekin Acar, gıdada Pizza Hut birinci oldu. Çizmeci ‘Güvenlik ve temizlik taşeronlar tarafından sağlanıyor. Fakat Capitol yönetimine bağlı çalışıyorlar. AVM’lerin can damarı olan ısıtma, soğutma, havalandırma ise kendi teknik ekibimiz tarafından yapılıyor. Restoran mutfaklarını denetleyen bir ekiple de çalışıyoruz’ diyor.
Burcu ÖZÇELİK / Hürriyet İK