Şema terapinin iyileştirmeye çalıştığı iki işyeri şeması

Mükemmel olmalıyım

“Şema terapi” 1980’lerde Amerika’da geliştirilen bir psikoterapi türü. Bu terapiyi uygulayan psikiyatr Alp Karaosmanoğlu, hastalarının yarıya yakınının iş hayatındaki problemlerle kendisine geldiğini söylüyor. İşyerinde en sık rastlanan şema mükemmeliyetçilik. Karaosmanoğlu, şirketlerin bu alanda verdiği eğitimlerin kişiye yarar değil zarar getirdiğini söylüyor.

Herkes kötü niyetli
Öncelikle “şema” nedir?
– Şema doğduğumuzdan itibaren gelişen, çevremizi yorumlamamızı ve tepki vermemizi sağlayan, düşünme ve hissetme kalıplarıdır. Şema terapi de kökenlerini bilişsel davranışsal terapiden alıyor ama pek çok ekolün tekniklerini de içine alan bir terapi türü. Şema terapi 1980’lerin başında Dr. Jeffry Young tarafından Amerika’da geliştirildi, 2002’den itibaren de Psikonet tarafından Türkiye’de uyguluyoruz. Son iki yıldır Şema Terapi Derneği ve Psikonet Psikoterapi Eğitim aracılığıyla terapistlere, psikologlara ve psikiyatristlere şema terapi eğitimi veriyoruz. Bu terapi önce kişinin şikayetlerine odaklanır, daha sonra şikayetlerin altındaki şemaları keşfetmeye çalışır. Tek tek olaylar üzerinde çalışıp alttaki şemayı yakalamaya çalışırız. Şemayı yakaladıktan sonra da bu şemayı önce yumuşatmaya daha sonra tamamen yok etmeye odaklanırız.
Diğer psikoterapi yöntemlerinden farkı nedir?
– Bilişsel ekolden farklıdır. Bilişsel davranış tedavilerinde insanların düşüncelerini değiştirmeye yönelik teknikler vardır. Fakat hasta ve terapist arasındaki ilişkiyi kullanan bir tedavi modeli değildir. Ayrıca şema terapi duygusal tekniklere daha çok önem verir ve çocuğun gelişim dönemlerinin üzerinde daha fazla durur. Sevgi, bakım, ilgi, şefkat kavramlarının verildiği bir terapi modelidir. Analitik yöntemlerden farkı ise davranışçı yöntemleri daha fazla kullanması daha direktif olmasıdır. Yerine göre hastaya evlenmesi ve boşanması için fikir verebilir. Bu analitik yöntemlerde en büyük günahlardan bir tanesidir.
İş yaşamında en çok hangi tür şemalar ortaya çıkıyor?
– İşyeri aile ortamı gibidir. Anne-baba ilişkileri gibi kişileri ruhsal problemlere iten çok önemli etkenlerden biridir işyerleri. Neredeyse hastalarımın yarısı işyerinde karşılaştıkları problemlerle geliyor. Bazen bir genel müdür de işe yeni girmiş birisi de aynı şemalardan acı çekebiliyor.
En çok hangi şemalardan acı çekiyoruz iş yaşantısında?
– En sık karşılaştığım şema mükemmeliyetçilik. İnsanların en iyisini yapmalıyım, en ufak bir hata bile benim kariyerimi mahvedebilir gibi bazı sert düşünce kalıpları var. Diğer bir şema ise “kuşkuculuk”. Başka insanların her an kötü niyetli olabileceklerine dair bir düşünce hakim bu şemada. Toplu çalışılan yerlerde çok can yakar bu şema. Bu kişiler başkalarının onun için ne söylediği konusunda çok hassastır ve akşamları çok yoğun endişe atakları yaşar. Bazen de kurtuluşu istifa etmekte bulurlar. Başarısızlık şemasında ise şöyle bir inanç hakimdir; diğerleri benden daha yeterli, ben onlardan eksiğim. Kişi ya buna teslim olur, üzüntülü depresif bir şekilde iş yaşantısı devam eder veya en iyi olursam bu histen kurtulurum gibi bir strateji geliştirerek inanılmaz derecede başarılı olur. Ben bunlara aşırı başarıcı diyorum. Aile sevgisinden yoksun bir ortamda büyüyenlerde ise kusurluk şeması görülür. Kusurluk şemasında ise ben diğerlerinden temel olarak eksiğim, ben sevilesi bir insan değilim gibi düşünceler hakim olur. İşteki başarısızlıklardan yaralanmazsınız ama diyelim ki işteki arkadaşlarınız size haber vermeden yemeğe gitti diye depresyona girebilirsiniz. Diğer taraftan milyon dolar kaybeder ama umurunuzda olmaz.
Şirketler tarafından bir takım eğitimler verilir personele, bunları nasıl değerlendiriyorsunuz?
– Şirketler de mükemmeliyeti yakalayın gibisinden eğitimler verilir. Bir eğitimci geliyor size başarılı olmanın sırlarını vereceğiz diyor. İnsan etkin konuşmanın yollarını öğrenerek, süper yönetici olmanın yollarını öğrenerek başarılı olabilir belki ama içinizdeki açlık devam eder. Çünkü kimse süpermenle arkadaşlık etmek istemez. Siz de şunu düşünürsünüz herşey eskisi gibi, insanlar beni sevmiyorlar.
Yani bu şirket eğitimleri hiçbir işe yaramıyor mu?
– Bazı yapıların geliştirilmesinde şirket eğitimleri bırakın işe yaramayı, insan ruhu açısından daha da yaralayıcı olabilir. Özellikle 2-3 haftalık eğitimlerle kendini NLP uzmanı olarak tanımlayan kişilerin vereceği eğitimler zararlı olabilir. Karşınızdaki kişi gelip biz mükemmelliğin bilimiyiz sana bunu öğreteceğiz diyor… Sonuçta mükemmel olmasan da yeterlisin ve sevilecek bir yaratıksın, mesajını hayatta kimseden duyamayacağımıza ikna oluyor ve bir şekilde geri çekiliyoruz.
Mükemmeliyetçiliğin altında yatan nedir?
– Bizim ülkemizde mükemmeliyetçilik için çok güzel ortamlar var. Mesela Türkiye’de elde ettiğiniz başarının hiçbir garantisi yoktur. Bir sene iyi bir performans yakaladınız diyelim seneye kriz olmayacağı ne malum. O nedenle bugün ne kadar büyük performans yakalarsam geleceğe karşı o kadar hazırlıklı olabilirim gibi bir düşünce hakim oluyor. Mükemmeliyetçilerin mükemmeliyetçilikleri katlanarak artıyor.

Şema Terapi Sempozyumu 10-12 Mart’ta
“Şema terapi”yi 1980’li yılların başında Amerika’da geliştiren Dr. Jeffry Young 10-12 Mart tarihleri arasında Harbiye Askeri Müze ve Kültür Sitesi’nde düzenlenecek Şema Terapi Sempozyumu için Türkiye gelecek. Young 3 günlük workshop’larda şema terapiyi anlatacak.
Burcu ÖZÇELİK, Hürriyet İK, 05,03, 2006