Turizmin sağladığı doğrudan istihdam 1 milyonun üstünde. Sadece konaklama sektöründe ise çalışan sayısının 500 bin olduğu tahmin ediliyor. AKTOB Akdeniz Turizm Otelciler Birliği Başkanı Osman Ayık, eğitimli eleman bulmanın sektörün ana sorunu olduğunu söylüyor: “Turizm eğitimi veren eğitim kurumlarına kayıtlı öğrenci sayısı 30 bin, yıllık mezun sayısı 10 bin. Bu hemen hemen her yıl 30 bin yatak artışı olan Antalya nın ihtiyacını bile karşılamaz.”

Muğla Üniversitesi Turizm ve Otelcilik Meslek Yüksek Okulu Müdür Yardımcısı Yrd. Doç. Dr. Cafer Topaloğlu turizmdeki başka bir İK sorununa dikkat çekiyor: “İnsanların çoğu 5 yıl çalışıyor bu sektörde, sonra kendine göre olmadığını düşünüyor. Yoğunluk, insan ilişkileri, hayat tarzı uymuyor. İlkin turizm onlara güzel geliyor; deniz, kum, güneş, kızlar. Ama sonra bakıyorlar ki herkes tatil yaparken onlar çalışmak zorunda. Sektörü terkediyorlar.”

Oteller güneyde sezonluk işliyor. Kışın bu otellerin personeli yüzde 40 azalıyor. Çalışanların kimisi kışın büyük şehirlere gidip restoran ve barlarda çalışıyor, kimisi kendi yöresinde tarlalarda çalışıyor, kimisi de yazın kazandığı parayla idare ediyor. Bu istihdam sorununu çözmenin yolu turizmi 12 aya yayamak. Örneğin Lykia World ün yaptırdığı kongre merkezi sayesinde 800 civarında olan personel artık kışın da çalışacak.

ŞEHİR OTELCİLİĞİ FARKLI
Bu durum şehir otelciliği yapılan otelleri etkilemiyor. Örneğin The Marmara İstanbul İK Müdürü Duygu Kayaalp, yazın çalışanların sayısının kışa göre yüzde 3 azaldığını söylüyor. Hilton İstanbul İK Müdürü Sandra Gülerşen ise, “Yazın artan turizm hareketliliği istihdamı güneye kaydırıyor. Ancak güneyde sezonun bitişiyle iş gücü büyük şehirlere kayıyor” diyor. “Yaz aylarında sezonluk iş bulan turizm çalışanları, ya kış sezonunda yine sezonluk bir iş bularak yazın güneye kayıyor ya da kışın şehir otelciliğini tercih ederek kadrolu olarak çalışmaya devam ediyor.”
Eğitimdeki eksikliklere rağmen, Muğla Üniversitesi Turizm ve Otelcilik Meslek Yüksek Okulu Müdür yardımcısı Yrd. Doç. Dr. Cafer Topaloğlu, artık turizm eğitimi almış yöneticilerin ağırlıkta olduğunu söylüyor.
Akdeniz Üniversitesi Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu Müdür Yardımcısı Doç. Dr. A. Akın Aksu ise şöyle diyor: “Kendisini yetiştiren, sebat eden, yabancı dili olan, bilgisayar yazılımlarına hakim bir mezunumuzun sektörde yolu açık. Ortalama 14-15 yıllık bir sürede genel müdürlüğe yükselebiliyor.”

Otel hiyerarşisi
* Ön büro Resepsiyon, danışma, santral ve bagaj odasından oluşuyor. Çalışanlar müşterileri kabul ederek, kayıt, oda, bagaj, hesap, ücret tahsili, mesaj ve haberleşme işlemlerini yapıyor.

* Santral ve business center Santralda çalışanlar otele gelen telefonlara cevap verip ilgili departmanlara aktarıyor. Business center otel misafirlerine fotokopi, faks, internet kullanımı gibi konularda yardımcı oluyor. Ön büroda çalışmak isteyenler genellikle bu iki departmanda göreve başlıyorlar.

* Yiyecek-içecek müdürü Oteldeki tüm yeme içme faaliyetlerini yürüten departmanın amiri. Restoranlar, oda servisi, pastane, mutfak hizmetleri onun sorumluluğunda.

* Banket kaptanı Otelin düğün, mezuniyet balosu, parti, festival gibi özel etkinliklerini organize ediyor. Bir düğünün masa düzeninden servis yapacak garsonların görevlerine kadar tüm konulardan sorumlu.

* Kat hizmetleri Otelin genel temizliğinden sorumlu departman. Odalar, ofisler, public area kamusal alan denilen otelin lobby, restoranlar gibi alanlarının temizliği onlara bağlı.

* Doorman Otelin ana kapısında misafirleri karşılayan kişi.

* Bellboy Misafirlerin bagajlarını otel odasına taşımakla sorumlu.

Büyük oteller kendi elemanlarını yetiştiriyor

Lykia World ün sahibi Burhan Silahtaroğlu, kendilerine üniversite mezunu da lise mezunu da gelse, sıfırdan asistan olarak başladıklarını söylüyor. “İş yerinde eğitim çok önemli. Yemek, işletme, ön büro gibi departmanlar uzun yıllar tecrübe istiyor.” Eğitim Müdürü Seçkin Tolga Kobal da “Yeni işe alınacakların illa turizm mezunu olması şart değil” diyor. “Bir çalışanın operasyonda pişmesi demek o işin kurdu olması demek.”
Lykia World de yönetici olmak isteyenlere Junior Management, Senior Management, Management Training eğitimleri veriliyor. Yönetici adayları her departmanda çalışıyorlar. Kobal “Çünkü alt kadronun ne çektiğini bilmeli. Yiyecek içecekte yönetici olacaksa bile, büroda da çalışıyor, kat hizmetlerinde de, bulaşık da yıkıyor.” Bu yıl Lykia World de 30 kişi yetiştirilecek ve Antalya da açılacak yeni otelin yönetici kadrosu buradan çıkacak. Lykia World Milli Eğitim Bakanlığı nın işbirliğiyle bir çıraklık okulu da kurdu. Lise mezunu 16-18 yaş arasındaki gençler burada 3 yıl eğitim görüyor, sonra Lykia World de istihdam ediliyor. Şu anda 37 öğrencinin eğitim görüğü okul için Kobal “Kendin pişir kendin ye” diyor.
Türkiye de 6 oteli olan Rixos her yıl turizm ve otelcilik yüksek okullarına giderek son sınıflarla görüşüyor ve mezuniyet sonrasında bu öğrencileri istihdam etmeyi planlıyor. Rixos Bodrum bu sayede 51 kişiyi işe aldı.
Adnan Menderes Üniversitesi ile işbirliği yaparak bir kış okulu organize ediyorlar. 8 hafta eğitim veren okulda toplam 200 kişi 780 saat eğitim gördü. Bunlardan 120 si yeni personeldi. Rixos Bodrum Genel Müdürü Ahmet Çolakoğlu amaçlarının gelecek yıl bu okulu bir akademi haline getirmek olduğunu söylüyor.
Magic Life da kendi elemanlarını kendi yetiştirme taraftarı. Yeni açılacak Magic Life kulüplerine tepe yöneticisi olarak eleman yetiştiriyorlar. İnsan Kaynakları Müdürü Billur Yılmaz, yılda 5-6 ay çalışanların ücreti öncelik olarak aldıklarını, sirkülasyonun da çok arttığını söylüyor Yılmaz: “Her işletmenin kendi kapasitesini belirlemesi ve kontrol altında tutması gerekiyor. Aksi takdirde eğitim yatırımları açısından risk doğar.”

Hilton da 4D sistemi
500 kişinin çalıştığı Hilton İstanbul da 4D sistemi var. İşlevlerine göre ayrılan departmanların müdürleri, müdürlerin rapor verdiği 4 Direktör bulunuyor. Hilton un eşitlik ilkesi gereği personel birbirine ilk isimle hitap etmeye özendiriliyor. Kariyer planları yılda bir kez yapılan ve 6 ay içinde gözden geçirilerek güncellenen performans gelişim görüşmelerinde belirleniyor.

Çalışanlar nasıl bir kariyer planı izliyor

* Koray Kızıldeniz 30-The Marmara İstanbul Alman Filolojisi mezunuyum. 1993’den beri Antalya’da otellerde ön büroda çalıştım. Daha önce öğretmenlik, halıcılık, kuyumculuk, rehberlik gibi işlerde çalıştım. Otelciliği karakterime uygun olduğu için seçtim. Başka kültürlerle, insanlarla sürekli alışveriş içindesiniz. Kariyer planımda The Marmara ya da benzeri bir otelde yönetici olmak var.

*Aysun Demirci 29-Lykia World : Sakarya Üniversitesi Turizm Otelcilik mezunuyum. İTÜ’de 1 yıl İK yöneticiliği eğitimi aldım. İlk olarak İngilizce öğretmenliği yaptım. Tatil zamanında Lykia World’de karşılama hostesi olarak çalıştım. Sezon bitiminde bana burada kal, çırak öğrencilerimizin İngilizce ve sorumlu rehber öğretmeni ol dediler. O kış öyle geçti. Sezon tekrar başladığında eğitim sorumlusu ol dediler. 2 sezon sonra bir İK’cı misafir ilişkilerini, ön büro, kat hizmetlerini de bilmeli dediler. Bunları da öğrenmem istendi ve bu yıldan itibaren operasyondan sorumlu genek müdür asistanı oldum. Kariyer yapmak istediğim alan, yönetim, organizasyon ve planlama. İşin beyin kısımında çalışmak, strateji belirlemek ve geliştirmek istiyorum. Pekçok yeni mezun ön büronun önlerini açacağını düşünür ama siz tuvalet temziliğinden bile başlasanız sizde bir ışık varsa bu görülüyor ve gereği yapılıyor.

* Eser Günday 25-Lykia World : Cambridge Üniversitesi Turizm İşletmeciliği’nden mezun oldum. 2001’den 2005 yılına kadar pekçok otelde animatörlük yaptım. 2004’te Lykia World’de animatör olarak başladım. Sonra animasyon organizasyonları, iş yaptırma, karar verme gibi yetkiler verildi. 2005 sezonu sonunda Genel Müdür Yardımcısı Asistanı oldum. Gündüzleri üst düzey yönetim toplantılarına katılıyorum, akşamları zevk aldığım için dj’lik yada animasyon yapıyorum. Yeni mezunlar okulu bitirip 1-2 yılda müdür olacağını söylüyor ama turizm çok zor. Benim kariyer planımda Kempinski Otelleri gibi zincir bir otelde Genel Koordinatör olmak var.

Genel müdürlüğe giden yol ön bürodan geçiyor
Bir otelde genel müdürlüğe giden yol ön büro ve yiyecek içecek departmanlarından geçiyor. Örneğin The Marmara Bodrum’un şu anki genel müdürü The Marmara İstanbul’un ön büro müdürüydü. Bunun farkında olan mezunların da ilk tercih ettiği departman ön büro oluyor.
Hilton İK Müdürü Sandra Gülerşen, ön büroda çalışmak için çok iyi yabancı dil bilmek gerektiğini söylüyor: “Ne yazık ki yeni mezunlardaki yabancı dil bilgisi yok denecek kadar az. Turizm okullarında yabancı lisan ders sayısının artırılması, özellikle konuşma sınıflarının eklenmesi bu sorunu çözebilir.”
Burcu ÖZÇELİK, Hürriyet İK, 18,06,2006