Hay Group un 29 ülkede genel müdür yardımcısı ve direktör seviyesinde çalışanların ücretlerini incelemek üzere yaptığı araştırmada Türk yöneticiler birinci oldu. İkinci ve üçüncü de yine gelişmekte olan pazarlardan Hindistan ve Rusya idi. Fakat detaylı bakıldığında araştırmanın sadece baz maaş ve primler göz önüne alınarak yapıldığı anlaşılıyor. Eğer Avrupa ve ABD de yaygın uygulanan ve yönetici kazançlarının çok ciddi bir bölümünü oluşturan uzun vadeli teşvikler çalışılan şirketin hisse senedi opsiyonları araştırma kapsamına alınsaydı Amerikalı, İngiliz ve Alman yöneticiler listenin ilk üç basamağını paylaşacaklar, Türkiye ise belki de ilk 10 a bile giremecekti.

Orta kademe yöneticilerde ücretler rekabetçi değil
29 ülkede yürütülen bu araştırma sadece genel müdür yardımcılarını ve direktörleri kapsadı. Burak Bakkaloğlu araştırmanın orta kademe yöneticiler arasında yapılması halinde resmin çok daha farklı olacağını söylüyor: “Orta kademede Türkiye bu kadar rekabetçi değil. Üst düzey yöneticilere gelince ücret tırmanmaya başlıyor. Bu da arz talep meselesi. Tabii bir de üst düzey yöneticileri dışarıya kaçırmamak için yapılıyor.”

Ücret araştırmasında uzman şirket Hay Group
Hay Group 1943 de ABD de kurulan global bir yönetim danışmanlık şirketi. 47 ülkede 82 ofisi ile 7 binden fazla şirkete hizmet veren Hay Group, ücret araştırmaları yapıyor ve danışmanlık hizmeti veriyor. Türkiye deki faaliyetlerine 1991 de başladı. Grup, Türkiye de 300 den fazla şirkete hizmet veriyor.
Ücret araştırmalarıyla tanınan Hay Group un 29 ülkede üst düzey yöneticiler genel müdüre rapor veren genel müdür yardımcısı ve benzeri pozisyonlar üzerinde yaptığı araştırmaya göre, Türk yöneticiler ortalama 79.021 Euro yıllık ücretle, Amerikalı, İngiliz, Alman meslektaşlarını arkada bırakarak birinci oldu. Türkiye deki araştırma, ağırlıklı olarak İstanbul daki uluslararası ve büyük kurumsal şirketleri kapsıyordu.
Türkiye yi 77.665 Euro ile Hindistan, 77.355 Euro ile de Rusya izledi. Peki nasıl oldu da Türk, Rus ve Hintli yöneticiler pek çok gelişmiş ülkenin yöneticilerini geride bırakarak ilk üç sırayı paylaştı? Çünkü araştırma, Avrupa ve özellikle ABD de çok yaygın olan yöneticilere yönelik uzun vadeli teşvikler yani hisse senetleri göz önünde bulundurulmadan yapılmıştı.

TÜRKİYE’DE HİSSE OPSİYONU YOK
Hay Group Ücret Araştırmaları Bölüm Müdürü Burak Bakkaloğlu toplam paket yani maaş, primler, uzun vadeli teşvikler hisse senetleri , emeklilik planı ve diğer yan menfaatler göz önüne alındığında Amerikalı yöneticilerin birinci olacağını onu İngiliz ve Almanların izleyeceğini, Türkiye nin ise belki de ilk 10 a bile giremeyeceğini söylüyor:
“Türkiye gibi gelişen ülkelerde yöneticilerin toplam ödül paketlerinin büyük bölümü baz maaş ve primden oluşurken, gelişmiş ülkelerde toplam ödül paketinde emeklilik planları, şirket araçları gibi yan haklar ve hisse senedi opsiyonu gibi uzun vadeli teşvikler ön plana çıkar. Avrupa ülkelerinde hisse senedi opsiyonlarının yıllık baz maaşa oranı ortalama yüzde 35 dir. Bu oran Almanya ve İngiltere gibi ülkelerde yüzde 50 lere ABD de ise yüzde 65 lere kadar çıkıyor. Örneğin Almanya da bir yönetici yıllık 100 bin Euro maaş alıyorsa 50 bin Euro da hisse opsiyonlarından kazanır.”
Avrupa ve özellikle ABD de şirketler, yöneticilerini teşvik etmek için, onlara düzenli olarak şirket hisselerinden opsiyon veriyor. Bakkaloğlu, Türkiye de mevzuatın şirketlerin kendi çalışanlarına bu tür opsiyonlar vermesini engellediğini söylüyor: “Mevzuat, hisse senedinizi satacaksanız, üçüncü kişilere ne kadara satıyorsanız kendi çalışanınıza da o kadara satmalısınız diyor. Dolayısıyla Türk şirketleri şu anda böyle bir yapılanmaya gidemiyor. Yabancı sermayeli şirketler de bunu genel merkezlerinden yapıyorlar. Ama Türkiye de 5-10 yıl içinde bu yapı oturacaktır.”

TÜRK YÖNETİCİLER GARANTİCİ
Hay Group İş Geliştirme Müdürü Pelin Yılmaz, Türk yöneticileri daha garantici olarak tanımlıyor. “Çünkü Türkiye de uzun vadeli teşvikler yok, yan menfaatler de çok kısıtlı.”
Burak Bakkaloğlu, bu nedenle listede yer alan baz maaşın, Avrupalı yöneticiler açısından buz dağının su yüzünde kalan tarafı olarak nitelendiriyor.
“Bütün resme bakıldığında örneğin bir İngiltere Türkiye den çok daha öne çıkar. Ama yıllık ücretten bahsedildiğinde Türkiye nin üst sırada yer alması çok normal. Diğer taraftan Türkiye ekonomisi kısa vadeli, performansınızın hemen ödüllendirildiği bir ortama alışmış durumda. Uzun vadeli teşviklerden bahsetmek çok da mümkün değil. Nakit para cinsinden ödüllendirmeye yakınız Türkiye olarak. Bundan 7-8 yıl önce Türkiye de 3 yıllık planlardan bahsedemezdiniz, önümüzdeki yılı bile göremiyorduk. Ama ekonomimiz daha stabil hale geldikçe daha uzun vadeli düşünme alışkanlığı yerleşecektir Türkiye de.”

TÜRKİYE’DE HAYAT DAHA UCUZ
Araştırmadaki bir diğer önemli nokta da yaşam maliyetiydi. Araştırma her ülkedeki satın alma gücünü göz önüne alarak yöneticilerin ortalama ücretini sıraladığından Türkiye birinci sıraya oturdu. Yaşam maliyet endeksi göz önüne alınmadığında ise Türk yöneticiler aldıkları ücretlerle İsviçreli ve Japon yöneticilerin ardından üçüncü sırada yer alıyor.

ARAŞTIRMA EURO 1.66 YTL İKEN YAPILDI
Araştırma 2005 sonunda yani Euro 1.66 YTL iken yapıldı. Şimdi Euro 1.98 YTL seviyelerinde. Bakkaloğlu, araştırma şimdi yapılsaydı Türkiye nin çok daha gerilere itileceğini söylüyor.

TÜRKİYE’DE YAN MENFAATLER KISITLI
Türkiye deki üst düzey yöneticilere tanınan ücret dışı yan menfaatler, Avrupa dakilerden çok farklı. Şirket arabaları, sağlık sigortaları, hayat sigortaları, bireysel emeklilik planları, cep telefonları, bayramlarda, yılbaşlarında verilenler Türkiye de daha kısıtlı. Oysa Avrupa ülkelerinin özellikle emeklilik planları konusunda çok güçlü yapıları var. Avrupa ve ABD de emeklilik konusunda şirketin yönetilerine sağladığı destek, Türkiye dekinden çok daha fazla.

YİNE DE YÖNETİCİ ÜCRETLERİ REKABETÇİ
Bütün bunlara rağmen, Türkiye deki yöneticilerin çıplak ücretleri çok iyi. Bakkaloğlu na göre, Avrupa ile kıyaslandığında rekabetçi. Bakkaloğlu Türk yöntecilerinin birinci gelmesini, gelişmekte olan pazarlardaki kaliteli yöneticiye olan talebe bağlıyor: “Listenin başında olan ülkeler hep gelişmekte olan ülkeler. Ekonomilerin gelişmesiyle beraber kabiliyetli yöneticilere olan talep de hızla artıyor. Belki bu anlamda bu şirketleri ileriye götürecek yönetici kıtlığı var. Dünyada bir lider kıtlığından bahsediliyor. Belki gelişmekte olan ülkelerde bu biraz fazlasıyla yaşanıyor.”
Hay Group Türkiye İş Geliştirme Müdürü Pelin Yılmaz ve Hay Group Ücret Araştırmaları Bölüm Müdürü Burak Bakkaloğlu.

ÜST DÜZEY YÖNETİCİLERİN YILLIK ÜCRETİ*
Ülke Ortalama yıllık ücret (£)Uzun vadeli teşviklerin ücrete oranı

Almanya   75.701             50

İngiltere   46.809             50

İtalya       53.003             45

Finlandiya 41.018            40

Fransa      51.396             40

İrlanda     62.608            25

Belçika     51.196             20

İsviçre     76.913             20

İspanya    75.904           15

Norveç    42.939            15

Türkiye    79.021-

ABD          61.960          65
* Yaşam maliyet endeksi göz önünde bulundurularak hesaplanmış, vergi sonrası baz ücret ve prim.
Burcu ÖZÇELİK, Hürriyet İK, 23,07,2006