Transit, Transit Connect ve Ford Cargo kamyonun boyalı kabinlerin üretildiği Ford Kocaeli fabrikasında 1002’si beyaz yaka, 5 bin 355’i mavi yakalı olmak üzere 6 bin 357 kişi çalışıyor. Fabrikanın kaynak bölümünde 2 bin kişi var. Kaynak atölyesinde geçen yıl hayata geçen öneri sayısı 4 bin 153. Bunlardan biri de mekanik bakım teknisyeni Harun Bektaş’ın (32) Elektrotraş projesiydi. Meslek yüksek okulu makine bölümü mezunu olan Bektaş’ın projesi, kaynak tabancasının otomatik olarak traş edilmesini sağlıyordu. Bununla hem patent başvurusunda bulundu hem de Milli Prodüktivite Merkezi tarafından yılın işçisi seçildi.

Evde yaptığı buluşlara çocukların güvenliği nedeniyle son verdi
Harun Bektaş (32) Yılın işçisi, Ford Otosan’a yıllık 3 milyon Euro getiri sağlayan Elektrotraş projesini şöyle anlatıyor: “Şirkette pnömatik (hava sistemi) eğitimi alıyorduk. Bu eğitimler esnasında kaynak tabancısının havayla çalışan motor kullanılarak otomatik olarak traş edilebileceği aklıma geldi. Sonra pnömatik devre şemasını çizdim, arkadaşlarla görüşüp çalışmalara başladık. Üzerine sensör koyduk, kalemtraşın resetlenmesini engelledik. Gerekli ekipman desteğiyle bu aşamaya getirdik.” Öneri şirkete maliyet avantajı getirmesinin yanı sıra iş kazalarını da engelledi. Önceden elle yapılan traşlama işlemi artık tamamen operatörden uzak olarak yapıldığı için iş kazalarının da önüne geçildi.

Harun Bektaş’ın buluşları sadece işle sınırlı değil. Evde de küçük buluşlar yapıp 4 ve 8 yaşlarındaki iki çocuğunu sık sık şaşırtıyor. Örneğin oğlunun bozulan arabasının motorunu çıkararak akvaryuma koymuş. Altına da sadece suyun yüzeyine değecek şekilde bir pervane takıp 24 volt elektrik vermiş. Pervanenin suyun içiden döndüğünü gören çocuklar “biz de yapacağız” diyerek evin altını üstüne getirmiş. “Baktım çocuklar diğer aletleri de kurcalıyor, elektrik de malum sakıcalı olduğundan artık gözlerinin önünde böyle şeyler yapmıyorum” diyor Bektaş.

Zaten Harun Bektaş’in iş yaşamıyla ev yaşamı iç içe geçmiş. Evde de elektrikle ilgili iş güvenliği kurallarının sıkı bir takipçisi. Ailesine sık sık ıslak elle butonlara dokunmayın diye ikazda bulunan Bektaş, “Burada işçi sağlığı evde eşimin ve çocuklarımın sağlığı önemli. Hayat her yerde aynı” diyor.

Patent alabilmek için çok özel Zihni Sinir operasyonları gerek

Mustafa Erdener (39), İlker Yıldızçelik (27) Ford Otosan Ar-ge departmanında çalışan bu iki makine mühendisi, 5 kişilik bir ekiple metal yakıt borusunu değiştirip plastikten yaptı. Bu projeyle patent aldılar. Plastik yakıt borusu Ağustos ayından beri Connect’lerde kullanılıyor. Ford yılda 1 milyon Euro getiri sağlayan sistemi binek araçlarda da uygulamak için bu patenti kullanmak istiyor. Mustafa Erdener, bir patentin çıkabilmesi için önce bir problem yaşamanız şart diyor: “Problemi çözmek için özgün şeyler uygulamalısınız. Çok özel Zihni Sinir operasyonları gerekiyor.”
Ford Otosan’da mühendislerin bir görevi de çarpışma anında yakıt sistemini değerlendirerek, sistemin korunmasını, sızıntı olmamasını sağlamak. Amacın her zaman teknik şartnamelere uygun olarak maliyeti düşürmek ve rakiplere karşı avantajları arttırmak olduğunu söyleyen Mustafa Erdener, “Metalden yapılan yakıt borusuyla ilgili bir çalışma ihtiyacı duyduk çünkü maliyeti yüksekti. Ama metal boruyla oynamak da riskliydi. Avrupa’dakiler ilk duyduklarında, ’Ne yapıyorsunuz? Sakın dokunmayın’ dediler. Ama biz çalışmaya başladık. Öyle bir şey yapacaksınız ki kırılmayacak, çatlamayacak, yakıt sızdırmayacak. Bunu plastikten yaparsam arkadan çarpacak araçtan uzaklaştırmam lazım. O nedenle arkadan vurulduğunda yakıt borusunun arabanın önüne doğru kaçmasını sağladık. Boruyu öne doğru kayacak şekilde dizayn ettik. Borunun hareketli, kayar bir yapıda, çarpan şeyden uzaklaşma kabiliyeti kazanması patentin kendisi oldu. Daha sonra hava borusunu ana borunun içine alarak tek bir boru yaptık. Buna da pipe in pipe dedik. Aslında bu konuda da patent başvurusu yapacaktık ama başka bir firma bizden önce davranmış.”
Sistem geliştirildikten sonra sıra test aşamalarına geldi. Almanya’daki labaratuvarlarda yapılan deneyde 1250 kilo ağırlığında 80 km hızla giden bir araç, yakıt deposuna arkadan ve yandan vurdu, sonra sızıntı olup olmadığı test edildi.
Mustafa Erdener’in makine mühendisliği alanında doktorası var, İlker Yıldızçelik ise master derecesi almak üzere. Çalıştıkları alanda akademik kariyerin şart olduğunu söylüyor Mustafa Erdener: “Akademik çalışmalar şart. Olayın hissini, fiziğini kavrayamazsanız matematiksel yöntemi bir araç olarak hissedemezsiniz ve bu tür problemleri kavramakta kesinlikle zorluk çekersiniz. Tabii kuru kuruya ezber eğitiminden geçmiş kişi de bizim işimize yaramaz. Problemi görmek de mesele. Bu gündelik hayata da yansıyor. İki oğlum var, ikisi de öğrenci. Onlarla çalışmaya başlayınca hemen kalkar direkt annelerinin yanına giderler, çünkü ben biraz daha fazla olayın felsefi yönüne giriyorum. Eşim ilkokul öğretmeni o daha kolay yoldan gidebiliyor.”

Patent başvurusu yapan şirketler
10 yılda 1091’den 7621’e çıktı
Marka ve patent danışmanlığı hizmeti veren Destek Patent’in yaptığı araştırmalara göre, Türkiye’de patent almak ve faydalı model için başvuruda bulunan kuruluşların sayısı 1996’da 1091 iken, 2006’da 7621’e çıktı. ABD’de yıllık patent başvuru sayısı 332 bini, Çin’de 210 bini aşıyor. Türkiye’de patent başvuruları en çok günlük tüketim ürünleri için yapılıyor. Bunu kimya ve metalurji ile sanayi teknikleri ve taşımacılık izliyor. 2006 yılında en çok patent ve faydalı model başvurusu yapılan illerde ilk üç sırayı İstanbul, Ankara ve İzmir aldı. Toplam 1764 patent ve faydalı model başvurusu İstanbul’da gerçekleşti.
Marka başvuruları da son on yılda yaklaşık olarak üç kat arttı. 1996 yılında 15.852 olan marka başvurusu, 2006 yılında 54.712’ye yükseldi. Endüstriyel tasarım başvurularında da son on yıl içinde yaşanan büyük artış dikkat çekiyor. 1996’da endüstriyel tasarım alanında 1206 başvuru yapılırken, bu sayı 2006’da 5523’e çıktı. Geçen yıl endüstriyel tasarımda ilk üç sırayı İstanbul, Ankara ve Bursa aldı. Faydalı model başvurularında da ilk üç sıra İstanbul, Ankara ve İzmir’in oldu.
Burcu ÖZÇELİK, Hürriyet İK, 25,03,2007