Türkiye’de kişisel gelişim ve iş kitaplarına olan ilgi son 10 yılda doğdu ve 2000’den sonra inanılmaz bir düzeye ulaştı. Bir yoruma göre, 2001’de işsiz kalan kalifiye, eğitimli kişiler, kendilerini kişisel gelişim kitaplarına verdi. Şu anda sırf iş kitapları veya kişisel gelişim alanında uzmanlaşmış pekçok yayınevi var. Satılan kitapların yüzde 10-20’sini bu kitapların oluşturduğu tahmin ediliyor. Bu süreçte Türkiye’den Arman Kırım, Doğan Cüceloğlu, Üstün Dökmen gibi bestseller yazarları da çıktı.

Kişisel gelişim ve iş kitaplarının popüler olmaya başlaması son 10 yıla, tavan yapması ise 2000’den sonrasına rastlıyor. Örneğin bu dönemlerde çıkan Robin Sharma’nın Ferrarisini Satan Bilge kitabı 500 bin, Arman Kırım’ın Mor İneğin Akıllısı kitabı resmi rakamla 50 bin (korsan satışlarla 150 bine ulaştığı düşünülüyor), Üstün Dökmen’in Küçük Şeyler kitabı 350 bin, Doğan Cüceloğlu’nun kitapları 100 binlere ulaştı.

Az kitap okunduğu düşünülen bir ülkede kişisel gelişim ve iş kitapları bir anda nasıl bu kadar popüler oldu? 1991’de Sistem Yayıncılık’ı kuran Erdoğan Yenice bu ilginin doğuşunu 2001 krizine bağlıyor. Yayın hayatına teknik kitaplarla başlayan, 1994’de Doğan Cüceloğlu ile tanışınca kişisel gelişimi keşfeden Sistem Yayıncılık, o dönem güzel bir niş yakaladı. Erdoğan Yenice “2001 krizi çok nitelikli insanları işsiz bıraktı” diyor. “Üniversite okumuş, iki yabancı dil bilen insanlar kapının önüne kondu. Bu bizim başımıza niye geldi, diye düşünmeye başladılar ve fark yaratmak kavramı ortaya çıktı o dönemde. Kişisel gelişim ve iş dünyasındaki gelişim kitapları o dönemde tavan yaptı.”

ROMANLAR KADAR SATIYOR

Mesela Arman Kırım’ın Mor İneğin Akıllısı ve Üstün Dökmen’in Küçük Şeyler adlı kitapları o sırada çok yüksek tirajlara ulaştı. Liderlik, yönetim, gelişimle ilgili kitaplar arka arkaya yağdı ve bu sayede pek çok yayınevi kuruldu. Bunlardan biri olan ve 2002’de kurulan Alteo’nun sahibi Teoman Akben o dönemdeki açlığı şöyle anlatıyor: “Kurumsal çalışan sayısının bu kadar çok olduğu bir ülkede dünyadaki trendleri izlemek isteyenlerin bulamadığı kitaplardı bunlar. Biz CEO’ya Giden Yol kitabımızla bunu başardık. Bu pazar şu anda neredeyse roman kadar satıyor.”

Boyner Yayınları Yöneticisi Gülşen Heper’e göre, iş dünyasında keskinleşen rekabet de büyük rol oynadı bu yayınların patlamasında: “Gerek bireysel, gerek kurumsal olarak sadece kendilerini sürekli yenileyebilenler başarıya ulaşabiliyor. Bu zorlu ortama ayak uydurabilmek için yöntemler sunan iş kitapları alanının hızla büyümesi kaçınılmaz.”

EV KADINLARI DA OKUYOR

Çalışan kesim dışında da müşterileri var bu kitapların. Öğrencilerin ya da kendi işini kurmak isteyenlerin dikkatini çekiyor. Örneğin Doğan Cüceloğlu ve Üstün Dökmen’in okurları arasında ev kadınları da önemli yer tutuyor. Bazı durumlarda kişisel gelişim ve iş kitapları o kadar içiçe geçiyor ki bir liderlik ya da CEO kitabını ev kadınları da okuyabiliyor.

Resital Yayıncılık Yöneticisi Abdül Vardar “Polisiye ya da fantastik romanların nasıl meraklıları varsa, kişisel gelişim kitaplarının da tutkunları var” diyor. “Kimisi satış konusunda çıkan bütün kitapları takip ediyor, kimisi, konu ayrımı yapmadan aynı yazarın tüm kitaplarını okuyor.”

Sistem Yayıncılık 15 yıldır kitapların arkasına anketler koyuyor. Erdoğan Yenice bu anketlere 15 yaşında öğrencilerin de emeklilerin de yanıt verdiğini söylüyor. Hatta Sistem Yayıncılık hapishanelerden de mektup alıyor.

TECRÜBELERİNİ YAZAN YÖNETİCİ YOK

İş kitapları, Amerikalı yazarların çevirileriyle başladı ama son dönemde Türk yazarlar da ciddi söz sahibi oldular. Ancak iş kitapları konusunda yine de bir Türk yazar sıkıntısı çekiliyor. Arman Kırım, Acar-Zuhal Baltaş veya İbrahim Kavrakoğlu gibi yazan uzmanlar var. Ancak Üzeyir Garih, Sakıp Sabancı gibi hayattan çıkardığı dersleri yazan işadamları, kendi deneyimlerini anlatan yöneticiler çok az. Son dönemde Burhan Karaçam Yapı Kredi’de geçen yıllarını, Cem Kozlu THY’deki deneyimini kaleme aldı ama bu örnekler yayıncılara göre çok yetersiz.

Bazı yayınevleri
sadece bu işi yapıyor
ALTEO YAYINCILIK 2002’de Ali Ayaz ve Teoman Akben tarafından Bursa’da kuruldu. 2005 sonunda İstanbul’a geldiler. Ayda bir kitap yayınlayan Alteo’da yüksek satış grafiği elde eden kitaplar arasında 25-30 bin satan Jeffrey Fox’un CEO Olmaya Giden Yol, 100 bin adedi bulan Stefano E. D’Anna’nın Tanrılar Okulu ve Düş Öğretisi kitapları yer alıyor. Alteo Türkiye’den de Tanyer Sönmezer’in Yöneticinin Sırt Çantası ve İbrahim Kavrakoğlu’nun İnovasyon kitabını yayınladı.
SİSTEM YAYINCILIK 1991’de Erdoğan Yenice tarafından teknik kitaplar yayınlamak üzere kuruldu. 2004’de Doğan Cüceoğlu’yla tanışınca kişisel gelişim ve iş kitapları yayıncılığına yöneldi. Arman Kırım’ın Mor İneğin Akıllısı kitabı 50 bini geçti, Üstün Dökmen’in Küçük Şeyler kitabı 350 bin, Adnan Nur Baykal’ın Mustafa Kemal Atatürk’ün Lidelik Sırları kitabı 150 bin sattı. Yılda 50-100 kitap yayınlayan Sistem’in kitaplarının yüzde 80’ini bu tür yayınlar oluşturuyor.
RESİTAL YAYINCILIK 2005’te kuruldu. Kaizen markalı ürünleriyle yönetim, organizasyon, satış, pazarlama, iş yönetimi ve bireysel gelişim alanlarında kitaplar yayınlıyor. Yıllık ortalama 120-130 bin civarında kitap satıyor. Bunların yüzde 80’ini iş kitapları oluşturuyor. Resital, Sunday Times tarafından basılan kitapların telif haklarını alıp, Türkçeleştirerek okura sunuyor. En çok satan kitapları arasında İşte Hayatın Gerçek Yüzü, Peynirini Ben Kaptım, Şimdi Harekete Geçme Zamanı, Ya Şimdi Ya da Hiç! gibi kitaplar yer alıyor.
GOA YAYINCILIK 2005’te kuruldu. Yılda ortalama 50 kitap çıkarıyor, bunların yarısı iş ve kişisel gelişimin içiçe geçtiği kitaplar. Yayınevinin en popüler yazarı Robin S. Sharma. Ferrari’sini Satan Bilge 500 bin sattı. Koza Kelebeği Bilmez ve Liderlik Bilgeliği kitapları da en çok satanlar arasında yer aldı.

POPÜLER İŞ KİTAPLARI
Mor İneğin Akıllısı Arman Kırım Sistem Yayınları
CEO Olmaya Giden Yol Jeffrey Fox Alteo Yayıncılık
İnovasyon Prof. Dr. İbrahim Kavrakoğlu Alteo Yayıncılık
Yöneticinin Sırt Çantası Tanyer Sönmezer Alteo Yayıncılık
Mustafa Kemal Atatürk’ün Lidelik Sırları Adnan Nur Baykal Sistem Yayıncılık
İşinizi Yeniden Yaratın Tom Peters Boyner Yayınları
Dünya Düzdür Thomas Friedman Boyner Yayınları
Görünmeyen Ekonomi S.Levitt ve S.Dubner Boyner Yayınları

POPÜLER KİŞİSEL GELİŞİM KİTAPLARI
Ferrarisini Satan Bilge / Robin Sharma / Goa Yayıncılık
Küçük Şeyler / Üstün Dökmen / Sistem Yayıncılık
Tanrılar Okulu ve Düş Öğretisi / Stefano E. D’Anna / Alteo Yayıncılık
İyi Düşün Doğru Karar Ver / Doğan Cüceloğlu / Remzi Kitabevi
Savaşçı / Doğan Cüceloğlu / Remzi Kitabevi
Eğrisi Doğrusu Görgülü Ol, Hoş Yaşa
Ahmet Kardam, Ayşe Bilge Dicleli / MESS
Liderlik Bilgeliği / Robin Sharma / Goa Yayıncılık

34 yayınevinin iş kitapları sitesi
Libresca.com okuma kulübü 2002 yılında Alteo tarafından kuruldu. İş kitaplarının özetlerine yer veren site başlangıçta sadece Alteo’nun yayınladığı kitaplara yer veriyordu. Ama şu anda 34 yayıneviyle işbirliği yapan site, pekçok kitabın özetini veriyor. Sitede en çok iş kitapları takip ediliyor. 1500 olan üye sayısı son iki yılda 11 bine çıktı.

Mor İneğin Akıllısı neden popüler oldu
Mor İneğin Akıllısı tüm zamanların en çok satan iş kitabıydı. Korsan satışlarla birlikte 150 bin sattı. Üstünden 4 yıl geçmiş olmasına rağmen kitap halen ayda 500 civarında satıyor. Kitabın yazarı Arman Kırım “Neden popüler oldu ben de bilmiyorum” diyor. “Belki zaman denk geldi, tam da böyle bir kitaba ihtiyaç vardı. Enteresan bir durumdu bir şanstı belki. Bir roman bile bu kadar satmıyor. Mor İneğin Akıllısı’nın yazılışı da farklıydı. Konuşma dilinde yazılmıştı, Türkiye’den örnekler veriyordu, güncelliği vardı ve belki de en önemlisi o dönemde insanların sıkıntıları vardı, şirketler para kazanamıyorlardı. Tabii kitabın pazarlamasını da çok iyi yaptık.”

Boyner Grubu yayıncılığa nasıl başladı
10 yıldır iş kitapları yayınlayan Boyner Yayınları’nın kuruluşu üst düzey yöneticilerin yurt dışı seyahatlere gittiklerinde, iş hayatı ve perakendecilik konusunda son kitapları alıp şirket içinde paylaşmalarına dayanıyor. Bugüne kadar yayınlanan 52 kitabın yüzde 35’i iş kitaplarıydı. Son yıllarda da onlar öne çıktı. Tom Peters’ın İşinizi Yeniden Yaratın, Thomas Friedman’ın Dünya Düzdür, S. Levitt ve S. Dubner’ın Görünmeyen Ekonomi gibi dünya çapında çok satan iş kitaplarını onlar yayınladı. Boyner Yayınları yılda yaklaşık 20 bin iş kitabı satıyor.

MESS de önemli bir yayınevi
500’ün üzerinde yayını olan Türkiye Metal Sanayicileri Sendikası MESS, yönetim ve endüstri ilişkilerine yönelik yayınlarını son 10 yıldır, her yılbaşında üye işyerleri çalışanlarına ve ailelerine hediye olarak veriyor. MESS’in 2006 yılında 130 bin çalışana yılbaşı armağanı olarak sunduğu “Eğrisi Doğrusu Görgülü Ol, Hoş Yaşa” kitabı bunlardan biriydi. 1999’da Türkçe’ye çevrilen Harvard Business Review (HBR) Dergisi’nden Seçmeler Serisi’nde de bugüne kadar 37 kitap çıktı.
Burcu ÖZÇELİK, Hürriyet İK, 17,06,2007