İşe alınacak personele ne zaman evleneceğini, ne zaman çocuk yapacağını sormak hâlâ çok yaygın bir uygulama. Türkiye’de ‘anne dostu’ diye niteleyebileceğimiz, annelere her türlü kolaylığı sağlamaya çalışan şirket sayısı şimdilik çok az. Anne dostu şirketler, esnek çalışma saatlerinden çocuk yardımına, kreş imkanından doğum sonrası eve hemşire göndermeye kadar varan pek çok kolaylık sunuyor çalışanlarına. Anneler Günü’nde bu ‘anne dostu’ şirketleri tanıtalım istedik.

Türkiye’de hem çalışan kadın olmak hem anne olmak zor. Hâlâ iş görüşmelerinde kadınlara evli olup olmadıkları, ne zaman evlenmeyi, çocuk yapmayı planladıkları, çocuğa kimin bakacağı soruluyor. Oysa gelişmiş ülkelerde bu tür sorular ayıp hatta kanunsuz kabul ediliyor.
Çoğu kadın doğum yaptıktan sonra iş yaşantısından uzaklaşıyor. İşe başlasa da aynı yerden başlaması zor oluyor. Hele bir de katı çalışma kuralları olan işyerlerinde çalışıyorsa işi hiç de kolay değil.
Ama öyle şirketler de var ki, annelerin özellikle çalışmak isteyeceği türden. Esnek çalışma saatleri, çocuk yardımları, doğumdan sonra eve gönderilen hemşire hizmetleri, kreş hizmetleri, çalışan anneleri cezbediyor.
Türkiye’de de PricewaterhouseCoopers, DHL, Türk Hava Yolları, PepsiCo ve Yeşim Tekstil bu şirketlerden bazıları.
Kadın çalışanlar bu şirketlerde çalışmaya daha olumlu bakıyorlar. HRM Kurucu Ortağı Aylin Coşkunoğlu Nazlıaka, ayrıca kadın çalışanların kocalarının da eşlerinin bu şirketlerde çalışmasını desteklediğini söylüyor: “Kadının iş hayatındaki yükü ne kadar fazla olursa olsun, aile düzenini korumak ve soyal hayatı organize etmek de onun görevi olarak görülüyor. O nedenle iş-özel hayat dengesinin kurulabildiği şirketlerde çalışanlar daha yüksek performans gösterebiliyor. Bu şirketlerde mutlu çalışan oranı ve sadakat duygusu çok yüksek oluyor.”
Şirketlerin çalışan annelere sundukları kolaylıklar, şirkete bağlılığı, performansı ve motivasyonu arttırıyor.

Çocuğa hastabakıcı gönderiyorlar
Avrupa’da şirketler çalışan anneler için her geçen yeni kolaylıklar sunuyorlar. Örneğin Avusturya’da annelik izni 2 yıla kadar uzatılabiliyor, ayrıca babalık izni de mevcut. Hill International Türkiye Müdürü Hazar Candan Wilson’ın Avusturya’lı şirketler hakkında söylediklerini duyunca insanın orada çalışası geliyor: “Avusturya’da bebekleri olan bir anne ve baba toplamda 2,5 yıla kadar ücretli izin alabiliyor. Örneğin anne 2 yıl, baba 6 ay izin alabiliyor. Annelerin bu dönemdeki maaşı, kullandıkları izin süresine göre belirleniyor. Örneğin 2 yıl izin kullanan bir anne her ay maaşının yaklaşık yüzde 40’ına hak kazanırken, bir yıl izin kullanan bir anne her ay maaşının yüzde 80’ine hak kazanıyor. Ancak bu maaş şirket tarafından değil, Avusturya devleti yani sosyal güvenlik kurumu tarafından ödeniyor.”
-Avusturyalı şirketlerin uygulmaları bununla da sınırlı değil. Wilson’ın anlattığı sıradışı uygulamalar şöyle: Avusturya’da bazı şirketler tüm çocuklu çalışanlar için şöyle bir hak tanıyor:
Diyelim ki o gün çocuğunuz hastalandı ve bırakıp işe gidemiyorsunuz, şirket evinize bir
hastabakıcı gönderiyor. Masrafları tamamen kendi karşılıyor ve o kişi bir veya birkaç gün evinizde kalıp hasta çocuğunuzla ilgileniyor. Bu hastabakıcılar çocukların sadece sağlığı ile ilgilenmiyor, onlarla oyun oynuyor ve güzel vakit geçirmelerini sağlıyor. Siz de gözünüz arkada kalmadan işinize konsantre olabiliyorsunuz. Çünkü yapılan araştırmalara göre çalışanın hasta çocuğu yüzünden işe gelmemesinin maliyeti, çocuk için tutulan hastabakıcı maliyetinin yaklaşık 6-7 katı.
-Yine okullarının tatil olduğu dönemlerde çalışanlar çocukları iş yerine getirebiliyor. Çocuklar özel dadılar eşliğinde iş yerinde onlara ayrılan mekanlarda keyifli vakit geçirip çesitli aktivitelerle uğraşıyorlar. Bu durum okulların tatil olduğu ancak iş yerinin açık olduğu tüm günler için geçerli. Ayrıca çocuklu ailelerin çocukları için yaz okulları organize ediyorlar. İki hafta İngilizce, iki hafta sanat tarihi gibi farklı seçenekler sunuyorlar. 
-Hamile kalan çalışan İK departmanına geldiğinde bazı şirketler ona bir kit veriyor ve gerek sosyal gerekse hukuki anlamda danışmanlık veriyorlar.
 
Tercih edilen şirket oluyoruz
Vergi, denetim ve danışmanlık şirketi PricewaterhouseCoopers (PwC),
-Çalışan annelerin hayatını kolaylaştırmak için onlara esnek çalışma saatleri, yarı zamanlı ve evdençalışma imkanı gibi farklı çalışma seçenekleri sunuyor,
-Doğum izni esnasında kesintisiz ücret uyguluyor,
-Bebekler için özel sağlık sigortasını doğar doğmaz başlatıyor ve
-Annelere özel bebek sepeti hazırlıyor.
PwC’nin tüm ülkelerde farklı uygulamaları olduğunu söyleyen PricewatersCoopers İK’dan sorumlu Kıdemli Müdür Cristina Monterrey, “Örneğin; ABD’de uygulanan “full circle” programı ile bebek sahibi oldukları için işten ayrılan kadın çalışanların, gerek e-posta yoluyla gerekse farklı iletişim kanalları ile işteki gelişmelerden sürekli haberdar edilerek “güncel” kalmaları sağlanıyor. PwC küresel düzeyde bu alanda çeşitli ödüller almakla birlikte 2009 yılında çalışan anneler için yapılan bir araştırmada en iyi 100 şirket sıralamasında ilk 10’da yer alıyor” diyor.  
Türkiye’deki ve globaldeki bu tür uygulamaların PwC’nin en fazla tercih edilen şirketler arasında olmasını sağladığını söyleyen Monterrey, “Çalışanlarımıza böyle özel zamanlarda destek olmak, yanlarında olduğumuzu hissettirmek, sevinçlerini paylaşmak bizim için çok önemli. Mesela anneler kadar babaların da böyle zamanda ailesinin yanında olmaya daha çok ihtiyacı olduğunu düşünerek 5 günlük izin vermemiz çalışanlarımızın da çok takdirini kazanmış bir uygulama. Ya da özel sağlık sigortasının aile kapsamlı olması tercih edilen şirket olmamıza katkıda bulunuyor” diyor.
 
Çocukları kreşe bırakıp gönül rahatlığıyla çalışıyorlar
Şirket içinde kreş, çalışan anneler için çok büyük avantaj. Çocuğunuzun sürekli sizin yakınınızda, güvende olduğunu hissediyorsunuz. İstediğiniz zaman onu görebiliyor, süt saatlerini daha esnek ayarlayabiliyorsunuz.
Yeşim Tekstil’in 22 yıl önce kurduğu kreş, çalışan kadınlara büyük kolaylık sağlıyor. 0-6 yaş grubuna hitabeden bin çocuk kapasiteli kreşte şu anda ücretsiz olarak 300 çocuğun eğitim ve bakımı yapılıyor.
Kreşte hepsi sertifikalı 1 yönetici, 11 öğretmen, 2 hemşire, 1 yardımcı eleman ve 8 bakıcıdan oluşan toplam 23 kişilik uzman bir ekip çalışıyor. Ayıca Yeşim’in bünyesinde bulunan revirin doktor ve hemşireleri de hergün kreşi ziyaret ederek sağlık problemi olan çocuklara bakıp, ilk müdahaleleri yapıyorlar. Çalışanlar çocuklarıyla birlikte işe gelip çocuklarını kreşe bırakıp, akşam da çıkış saatine çocuklarını alıp servislerine binip evlerinin yolunu tutuyorlar.
Yeşimli annelerin yanısıra eğer Yeşimli babanın eşi çalışıyor ve annenin çalıştığı yerde kreş imkanı yoksa, babaların da çocukları kabul ediliyor. Çocukları 40 günlükten itibaren kreşe alan Yeşim’de mezun olduktan sonra büyüyüp eğitimini tamamlayarak staj yapmaya veya çalışmaya gelen çocuklar bile olmuş.
Dışarıdaki kreşlerin maliyetleri düşünüldüğünde, kurum içinde böylesi bir imkan tabii ki çalışanları şirkete bağlıyor, hatta dışarıdaki çalışanları da kendine çekiyor. Çalışan annelerin motivasyonunu, verimini ve şirkete bağlılığını olumlu anlamda etkiliyor. 
 
Hoşgeldin bebeğim
Hızlı hava taşımacılığı şirketi DHL Express ise doğum yapan çalışanlara yönelik uygulanan “Hoşgeldin Bebeğim” programını yürütüyor. Program kapsamında uzman hemşireler tarafından doğumun ilk haftasında aileler evlerinde ziyaret edilerek anneler eğitiliyor, bebeklerin ilk kontrolleri yapılarak, bebeğin bakımı uygulamalı olarak öğretiliyor. 1.5-2 saat boyunca evde kalan hemşireler, genel bakım kontrolü, kanama kontrolü, dikiş yara bakımı kontrolü, göğüs kontrolü, boy-kilo kontrolü, bebeğin yıkanması, emzirilm esi, beslenmesi konularında eğitim veriyo rlar. 2004 yılında başlatılan uygulmadan şu ana kadar 152 çalışan faydalanmış.
Ayrıca doğum izninden sonra işbaşı yapan anne çalışanların iş hayatına daha kolay adapte olabilmesi için “Aramıza Tekrar Hoşgeldin” adlı bir bilgilendirme kitapçığı gönderiliyor.
 
Çalışma saatini kendin belirle
Esnek çalışma saatleri, çalışan anneler için en büyük nimet. Çalışma saatlerini istediğiniz gibi planlıyor olmanın lüksü işleri çok kolaylatıyor. Örneğin Doritos, Ruffles, Lay’s, Cheetos, Çerezza ve Rocco markalarını bünyesinde bulunduran Frito Lay’in çalışanları için sunduğu ‘part time’ ve esnek çalışma modelleri anneler için büyük avantaj sağlıyor. Şirket aynı zamanda çalışan annelere isterlerse doğumdan sonra yarı zamanlı olarak çalışabilme imkanı sunuyor.
Frito Lay’in bağlı olduğu PepsiCo, çalışanların çeşitliliğine verdiği önemle biliniyor. O nedenle çalışanların kadın veya çocuklu olması onlar için engel teşkil etmiyor. 
 
THY, çocuk yardımı yapıyor
Türk Hava Yolları’nda anneler yasal haklarının yanı sıra,
-Çocuk dünyaya geldiğinde bir defaya mahsus olmak üzere 250 TL emzirme yardımından yararlanılabiliyorlar.
-Çocuk doğumundan 18 yaşına kadar (öğrenci olması durumunda 25 yaşına kadar), ücretsiz ve indirimli seyahat imkanından yararlan ılabiliyor.
-Doğum öncesinde ve sonrasında toplam 140 gün ücretli izin kullanılabiliyor. İhtiyaç durumunda 180 güne kadar ücretsiz izin kullanılabiliyor.
-Çocuk 6 yaşına gelene kadar, İstanbul personeli Yeşilköy’de Genel Yönetim Binası yanında yer alan kreşe gönderilebiliyor, farklı bir kreş tercih edenler ve İstanbul dışında görev yapan personel ise aylık 569.16 TL kreş yardımı alabiliyor.
 
Yasal izinler
4857 sayılı Türk İş Kanunu 74. maddesine göre;
-Gebe işçinin doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 haftalık süre için çalıştırılmaması esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak 8 haftalık süreye 2 hafta süre eklenir. Ancak, sağlık durumu uygun olduğu takdirde, hekimin onayı ile gebe işçi isterse doğumdan önceki 3 haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Ancak bu durumda gece çalışması yaptırılmaz ve gebe işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir.
-Yukarıda öngörülen süreler, işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra gerekirse artırılabilir. Bu süreler hekim raporu ile belirtilir.
-İsteği halinde kadın işçiye, 16 haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde 18 haftalık süreden sonra 6 aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu süre yıllık ücretli izin hesabında dikkate alınmaz.
-Çalışan anne adayına hamilelik süresince periyodik kontroller için ücretli izin verilir.
-Doğumdan sonra çalışmaya başlayan kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır
-Çalışan anneler genelde doğum iznini doktor raporu ile doğum öncesi 3 hafta doğum sonrası 13 hafta olarak, süt iznini ise haftanın bir günü toplu olarak kullanmayı tercih ediyorlar. Doğum sonrası altı aylık ücretsiz izin hakkını ise gerek maddi nedenler gerek işini kaybetme korkusuyla genelde kullanmıyorlar.
Burcu ÖZÇELİK / Hürriyet İK